Palmbomen staan symbool voor vakantie, zon en tropische oorden. Ze spreken dan ook veel mensen aan en worden steeds populairder in Nederland. Hoewel veel palmen, zeker op papier, winterhard zijn, hebben ze toch vaak moeite met het Nederlandse klimaat. De juiste behandeling kan problemen voorkomen.
Palmen in tuinen en openbaar groen
Palmen worden steeds vaker aangeplant in tuinen en in het openbare groen. Omdat ze nog maar een jaar of vijf echt populair zijn in Nederland, is er bij gebruikers nog niet veel kennis over de aanplant en verzorging van palmen. De meeste informatie komt van leveranciers en er zijn nog maar weinig gebruikerservaringen. Een aantal hobbyisten houdt zich echter al langer met deze exoten bezig en heeft dus al wel ervaring.
Aanschaf
Martijn van der Spoel, in het dagelijks leven Teamleider Onderzoek & Advies bij BSI Bomenservice, is al tien jaar hobbykweker van winterharde exoten. Daarnaast is hij actief binnen een Nederlands-Belgisch netwerk van liefhebbers van exotische planten voor in de tuin. Volgens Van der Spoel beginnen problemen met palmen vaak al bij de aanschaf.
De informatievoorziening door handelaren laat vaak te wensen over. Van der Spoel: "Er wordt bijvoorbeeld veel geschermd met USDA-zones. Dat zijn de klimaatcodes van het Amerikaanse Ministerie van Landbouw. Deze USDA-klimaatzones zijn uitsluitend vastgesteld aan de hand van de minimumtemperatuur in de winter en zijn dan ook niet zomaar toe te passen op het Nederlandse klimaat. In de gebieden in Amerika die vallen onder zone 7b of 8A, die overeenkomen met Zuidwest-Nederland, zijn de zomers vaak relatief droog en warm. De winters zijn vaak droog met vorst en sneeuw. Natte winters zoals in Nederland komen niet of nauwelijks voor."
"Veel palmen kunnen juist het vocht in onze winters niet aan en rotten daardoor weg. Koude maar relatief droge winters zijn veel minder schadelijk voor deze palmen, zeker als ze worden afgewisseld door hete zonnige zomers. Vocht is dus vaak een groter probleem dan vorst. Vooral regen afgewisseld met vorst leidt snel tot schade, het hart van de plant loopt vol met water en vriest enkele dagen later kapot. De daadwerkelijke schade laat zich vaak pas in het voorjaar zien."
Ondanks onze natte winters kan een aantal soorten in het Nederlandse klimaat zonder, of met minimale, vorstbescherming buiten overwinteren. De bekendste zijn wel
Trachycarpus fortunei uit China en de kleinere
Chamaerops humilis uit het Atlasgebergte. Deze twee waaierpalmen zijn verreweg de meest aangeplante palmen in Nederland. Van der Spoel: "Hoewel
Trachycarpus fortunei het meest wordt aangeboden, is
Trachycarpus wagnerianus voor ons klimaat beter geschikt. Deze palm, die niet in het wild voorkomt maar vermoedelijk uit Japan afkomstig is, is wat duurder maar door zijn kortere bladstelen en stijvere bladeren beter opgewassen tegen wind dan
Trachycarpus fortunei.
Jubaea chilensis uit centraal Chili is één van de weinige vederpalmen die vocht en vorst enigszins kunnen verdragen."
Spanje of Noord-Italië
Bij de aanschaf is het van belang na te gaan waar de planten zijn opgekweekt. Veel palmen op de Nederlandse markt komen uit Spanje of Noord-Italië. Volgens Van der Spoel verdienen de planten uit Noord-Italië de voorkeur. "De Noord-Italiaanse winters lijken meer op de Nederlandse. En de bomen groeien in Italië geleidelijker dan in Spanje. Bij partijen uit Italië zijn de zwakkere planten dan ook al vaak uitgevallen. De Spaanse palmen zijn nogal eens te snel opgekweekt en daardoor niet goed bestand tegen de zwaardere condities in Nederland."
Een ander punt van aandacht is de maat. De maat is meestal afhankelijk van het gewenste beeld of van de prijs, maar is ook van invloed op de overlevingskans van de plant. Van der Spoel raadt aan om van Trachycarpus planten te kiezen voor een stamhoogte van 50-80 cm: "Kleinere maten zijn minder winterhard en grotere planten slaan vaak minder goed aan."
Het zal niemand verbazen dat palmen het liefste op een warme plaats staan, in de volle zon. Het meest kritieke punt bij de aanplant is echter de afwatering. Palmen zijn erg rotgevoelig en kunnen absoluut niet tegen natte voeten. Op plaatsen met een hoge grondwaterstand of waar een risico bestaat op stagnerend water, is het daarom aan te raden de bomen verhoogd aan te planten.
Naast de afwatering heeft ook het groeimedium invloed op het succes van de palm. Palmen groeien goed op lemige grond. Op de kwekerij staan ze dan ook vaak in een kleimengsel. Omdat klei vocht vasthoudt, bestaat het gevaar dat de planten te nat komen te staan. Van der Spoel raadt daarom aan om de bomen te planten in een mengsel met bomenzand als basis en daar doorheen een flinke leemfractie gemengd. Het bomenzand zorgt voor een goede afwatering, de leem voor een goede groei.
Net als bij palmen in de volle grond is bij planten in bakken afwatering het belangrijkste aandachtpunt.
Zorg dus altijd voor een goede drainagelaag en voldoende gaten onderin de bakken. Boombakken met een waterbuffer zijn absoluut niet geschikt voor palmen.
Verzorging
In hun natuurlijke omgeving kennen de palmen lange, warme zomers met veel gelegenheid voor fotosynthese. Om de fotosynthese in Nederland te optimaliseren, is het aan te raden zoveel mogelijk blad aan de bomen te laten zitten. Van der Spoel adviseert de bomen daarom zo min mogelijk op te kronen. "Vaak willen mensen een stam met bovenop een toefje blad. Ook voor het transport is dat makkelijk. Voor de plant zelf is het echter veel beter er zoveel mogelijk blad aan te laten zitten en de onderste bladeren pas weg te knippen als ze bruin worden."
Met de juiste bemesting kun je de planten optimaal voorbereiden op de winter. Veel kwekers gebruiken gecoate meststoffen voor hun palmen. Voor kwekers en handelaren is dat makkelijk omdat zij niet vaak hoeven bij te mesten. Na aanschaf kan de koper de gecoate meststof beter vervangen door een ongecoate en de bemesting door het seizoen variëren. Van der Spoel: "Gecoate meststoffen werken veel te lang door. Je moet voorkomen dat je met een groeiende plant de winter in gaat en daarom in de tweede helft van de zomer geen stikstof meer geven. Geef in plaats daarvan kalium om de plant af te harden voor de winter."
Dit artikel verscheen eerder in het blad Tuin & Landschap, jaargang 2009, nummer 16.
Tekst: Peter Bennink / Beeld Martijn van der Spoel. Martijn is boomtechnisch adviseur bij BSI Bomenservice. BSI doet sinds 2003 onderzoek naar de oorzaken, effecten en gevolgen van kastanjebloedingsziekte.